Redelijkheid en billijkheid in het verbintenissenrecht – door Maartje van de Kerkhof

Redelijkheid en billijkheid; het is een begrip wat u wellicht weleens hoort op het nieuws als het over een rechtszaak gaat. Een vordering kan bijvoorbeeld worden toegewezen op basis van redelijkheid en billijkheid. Wat betekent dit precies?

Iedere dag sluiten we tientallen overeenkomsten. Van de meeste overeenkomsten zijn we ons niet eens bewust, zoals het kopen van een broodje in de supermarkt. Dit voorbeeld is slechts een simpel voorbeeld, maar er zijn ook overeenkomsten waar er heel bewust allerlei zaken op papier worden gezet zodat beide partijen weten waar zij aan toe zijn. Dit kan bijvoorbeeld een overeenkomst zijn tussen twee bedrijven over een transactie met grote belangen of een arbeidsovereenkomst.

Bij het sluiten van een overeenkomst kan men niet met alle mogelijke scenario’s rekening houden. Overeenkomsten zouden dan veel te uitgebreid en ingewikkeld worden. Het vaststellen van deze overeenkomsten zoveel werk kosten dat mensen geen overeenkomsten meer met elkaar aangaan. Vandaar dat ze worden aangevuld door het geschreven recht en het ongeschreven recht. In de meeste gevallen wordt er naar de tekst van de overeenkomst of naar de wettekst gekeken. Er zijn echter uitzonderingen, waarbij er door de wet te volgen een oneerlijke situatie ontstaat. Op dat moment kan een rechter ongeschreven recht toepassen. Op deze manier kunnen onredelijke of onbillijke situaties voorkomen worden. Het fungeert dus als een soort vangnet.

“Redelijkheid en billijkheid” is een voorbeeld van ongeschreven recht. Zij kan een aanvullende of een beperkende functie hebben. De definitie van redelijkheid en billijkheid is niet precies aan te geven voor elke situatie. Dit hangt af van de omstandigheden van een specifiek geval. De context speelt dus een belangrijke rol. In de wet worden wel een aantal gezichtspunten gegeven waar de rechter op moet letten: er moet worden gekeken naar de algemeen erkende rechtsbeginselen, naar de rechtsovertuigingen in Nederland en naar de maatschappelijke en persoonlijke belangen die betrekking hebben op het gegeven geval.

Hoewel de definitie van redelijkheid en billijkheid niet heel precies is weergegeven, is het een heel belangrijk instrument voor rechters om overeenkomsten aan te vullen of in te perken en om zo onaanvaardbare situaties te kunnen voorkomen.

Momenteel is de Rechtswinkel gesloten in verband met COVID-19. Uiteraard volgen wij de meest actuele maatregelen en aanbevelingen van de overheid. Nieuws over het eerstvolgende spreekuur zal te vinden zijn op onze website.

Nieuws van Rechtswinkel Eindhoven

Onze subsidieverleners